راهنمای کامل مراقبت از پوست در زمستان + روتین تخصصی
زمستان برای خیلی از شما یعنی پوست کشیده، پوسته پوسته، قرمزی دور بینی، ترک لب، و آن حس آزاردهندهای که انگار هر کرم هم میزنید باز «کافی نیست». راستش را بخواهید، زمستان پوست را «بد» نمیکند، فقط قواعد بازی را عوض میکند. اگر همان روتین تابستان را ادامه بدهید، طبیعی است که پوستتان اعتراض کند.
من در این راهنما، دقیق و مرحله به مرحله به شما میگویم مراقبت از پوست در زمستان باید چطور باشد، چه چیزهایی را حذف کنید، چه چیزهایی را اضافه کنید، و چطور روتینتان را برای نوع پوست خودتان شخصی سازی کنید. هدفم یک چیز است: پوست شما در زمستان هم آرام، سالم و قابل پیشبینی باشد.
چرا پوست در زمستان خشکتر و حساستر میشود؟
هوای سرد بیرون، باد، و از آن طرف گرمای خشک داخل خانه و ماشین، رطوبت طبیعی پوست را میگیرد. سد دفاعی پوست که مثل یک «دیوار محافظ» عمل میکند، در زمستان بیشتر آسیب میبیند. نتیجهاش میشود:
کاهش چربی و آب در لایه سطحی پوست
-
پوست آبش را راحتتر از دست میدهد (تبخیر نامحسوس آب).
-
چربی طبیعی کمتر ترشح میشود یا کیفیتش افت میکند.
-
احساس کشیدگی، سوزش و خارش بیشتر میشود.
گاهی یک جمله کافی است تا مسیر درست را بروید: زمستان فصل ترمیم سد دفاعی پوست است، نه فصل اسید بازی و فشار آوردن به پوست.
دوگانهی «سرما بیرون، گرما داخل»
-
بیرون: سرما و باد، التهاب را بالا میبرند.
-
داخل: بخاری و شوفاژ، هوا را خشک میکنند.
-
نتیجه: پوست همزمان خشک و حساس میشود، حتی اگر قبلا چرب بوده باشید.
دو عامل تشدیدکننده که خیلی جدی گرفته نمیشوند
-
حمام داغ و طولانی: چربیهای محافظ پوست را میشوید و التهاب را زیاد میکند.
-
شستشوی زیاد یا شوینده نامناسب: سد دفاعی را ضعیفتر میکند.
از کجا بفهمم مشکل زمستانیِ پوستم «خشکی ساده» است یا «آسیب سد دفاعی»؟
اگر فقط خشکی ساده باشد، با مرطوب کننده مناسب بهتر میشوید. اما اگر سد دفاعی آسیب دیده باشد، حتی بهترین کرم هم میتواند بسوزاند.
نشانههای آسیب سد دفاعی پوست
-
سوزش بعد از شستشو یا بعد از کرم
-
قرمزی پراکنده یا لکهای
-
پوسته ریز ریز کنار بینی و دهان
-
احساس گرمی و حساسیت به باد
-
بدتر شدن با رتینول یا اسیدها
یک خط برای اینکه خیالتان راحت شود: اگر هر چیزی میزنید میسوزد، اول باید سد دفاعی را درست کنیم، بعد سراغ درمانهای جدی برویم.
روتین تخصصی مراقبت از پوست در زمستان
من این روتین را طوری مینویسم که هم علمی باشد هم قابل اجرا. قرار نیست ۱۲ مرحله اضافه کنید. قرار است همان چیزهایی که دارید، درست استفاده شوند.
صبح: روتین ساده، محافظتی، ضدالتهاب
1) شوینده ملایم یا حتی فقط آب ولرم
-
اگر پوستتان خشک و حساس است، صبحها خیلی وقتها فقط آب ولرم کافی است.
-
اگر پوست چرب دارید، شوینده ملایم و غیرصابونی استفاده کنید.
به زبان ساده: زمستان فصل «کمتر شستن» است، نه بیشتر شستن.
2) سرم آبرسان یا تونر آبرسان (اختیاری ولی مفید)
به دنبال این ترکیبات باشید:
-
هیالورونیک اسید (روی پوست نم دار)
-
گلیسیرین
-
پانتنول
-
بتاگلوکان
3) مرطوب کننده درست انتخاب شده
زمستان مرطوب کننده باید دو کار کند:
-
آب را به پوست برساند (Humectant)
-
جلوی خروج آب را بگیرد (Occlusive/Emollient)
ترکیبات مفید:
-
سرامیدها
-
اسکوالان
-
کلسترول و اسیدهای چرب
-
شی باتر (برای پوست خیلی خشک)
-
وازلین یا بالمهای محافظ (در نواحی ترک خورده)
4) ضدآفتاب حتی در زمستان
این بخش شوخی نیست. UVA در زمستان هم هست و به پیری پوست کمک میکند. اگر در خانه کنار پنجره هستید یا بیرون میروید، ضدآفتاب را حذف نکنید.
شب: روتین ترمیمی، آرام، بدون فشار اضافه
1) پاکسازی ملایم (در صورت آرایش یا ضدآفتاب سنگین)
-
میسلار واتر یا بالم پاک کننده ملایم
-
بعدش شوینده کرمی یا ژلی ملایم
2) درمانهای فعال را هوشمندانه کم کنید
اگر پوستتان میسوزد یا پوسته میدهد:
-
رتینول را کمتر کنید (مثلا هفتهای ۱ تا ۲ شب)
-
لایه بردارهای AHA/BHA را موقتا قطع یا خیلی محدود کنید
-
ویتامین C اگر میسوزاند، فرمول یا دفعات را تغییر دهید
گاهی لازم است رک بگویم: زمستان زمان مسابقه دادن با پوست نیست.
3) کرم ترمیم کننده یا مرطوب کننده قویتر از صبح
شبها فرصت ترمیم است. اینجا ترکیبات ترمیمی ارزششان را نشان میدهند:
-
سرامید
-
پانتنول
-
نیاسینامید (اگر تحمل دارید)
-
سیکا (Centella)
4) تکنیک «قفل رطوبت» برای پوستهای خیلی خشک
روی مرطوب کننده، مقدار کمی بالم یا وازلین فقط روی نقاط مشکل دار:
-
گوشه لب
-
کنار بینی
-
روی ترکهای گونه
-
روی اگزمای خفیف
اگر… چه کنم؟ سناریوهای رایج زمستانی
اگر پوست چرب دارم ولی در زمستان پوسته میدهم
این خیلی رایج است. معمولا یعنی پوستتان آب کم دارد، نه اینکه «ناگهان خشک شده».
-
شوینده را ملایمتر کنید
-
آبرسان سبک اضافه کنید
-
مرطوب کننده سبک اما دارای سرامید بزنید
-
لایه بردار را کمتر کنید
اگر پوست خشک دارم و کرم هم جواب نمیدهد
معمولا یکی از اینهاست:
-
حمام داغ
-
شستشوی زیاد
-
مرطوب کننده نامناسب (فقط آبرسان، بدون قفل کننده)
-
هوای خانه خیلی خشک
راه حل:
-
حمام ولرم و کوتاه
-
مرطوب کننده دو مرحلهای (آبرسان + قفل کننده)
-
دستگاه بخور سرد در اتاق خواب
اگر اطراف دهان و بینی قرمز و پوسته دارم
این ناحیه در زمستان خیلی حساس است.
-
فعلا اسید و رتینول را از آن ناحیه دور کنید
-
کرم ترمیم کننده بزنید
-
اگر شدید و ماندگار است، باید معاینه شوید چون ممکن است درماتیت باشد
اگر لبها ترک میخورند
-
بالم لب ساده و محافظ، چند بار در روز
-
شبها یک لایه ضخیمتر
-
لیسیدن لبها را متوقف کنید، بدترش میکند
اشتباهات رایج مراقبت از پوست در زمستان
1) حمام داغ و طولانی
پوست بعدش «تمیز» حس میشود، اما در واقع چربی محافظش را از دست داده.
2) استفاده افراطی از اسکراب و لایه بردار
پوست زمستانی با لایه برداری زیاد، ملتهب میشود و بیشتر خشک میشود.
3) حذف ضدآفتاب
زمستان هم نور UVA دارد. این نور بی صدا به کلاژن آسیب میزند.
4) مرطوب نکردن بدن
خشکی فقط صورت نیست. ساق پا، دستها، آرنجها هم نیاز دارند.
5) انتخاب غلط کرم
گاهی کرم سبک تابستانی را زمستان هم میزنید و انتظار دارید همان نتیجه را بدهد. نمیدهد.
من معتقدم
من معتقدم مراقبت از پوست در زمستان باید «کم تعداد، دقیق، قابل تکرار» باشد.
من معتقدم اگر سد دفاعی پوستتان خوب باشد، شما کمتر جوش میزنید، کمتر قرمز میشوید، و حتی درمانهای ضدپیری هم بهتر جواب میدهند.
من معتقدم در یک کلینیک حرفهای، اولویت همیشه سلامت پوست است، حتی اگر یعنی به شما بگوییم فعلا فلان کار را انجام ندهید.
و از همه مهمتر، من معتقدم پوست شما قرار نیست هر روز بجنگد. قرار است نفس بکشد.
تجربه شخصی
یادم میآید یک خانم حدودا سی و چند ساله، وسط زمستان آمد؛ شانههایش کمی جمع شده بود، انگار از سوزش گونههایش خسته شده باشد. وقتی نشست، گفت «هر چی میزنم میسوزه، حتی کرم بچه». آینه را که گرفت، قرمزی کنار بینی و پوستههای ریز دور دهانش را نشان داد و چشمهایش دنبال یک جواب ساده میگشت. من به جای اینکه محصول جدید معرفی کنم، اول از همه روتینش را ساده کردم: شوینده ملایم، قطع موقت اسیدها، کرم ترمیم کننده و یک لایه محافظ فقط روی نقاط آسیب دیده. یک هفته بعد، پیام داد «برای اولین بار صورتم آرومه». آن لحظهای که گفت «دیگه از شستن صورتم نمیترسم»، دقیقا همان لحظهای بود که فهمیدم ساده کردن روتین، گاهی بهترین درمان است.
روتین زمستانی بر اساس نوع پوست
پوست خشک و حساس
-
شوینده کرمی
-
آبرسان سبک
-
مرطوب کننده غنی با سرامید و اسکوالان
-
بالم محافظ روی نقاط ترک خورده
-
ضدآفتاب مرطوب کننده
پوست مختلط
-
شوینده ملایم
-
آبرسان روی کل صورت
-
مرطوب کننده متوسط، روی گونهها بیشتر
-
اگر تی زون چرب است، فقط همانجا سبکتر
پوست چرب و مستعد جوش
-
شوینده ملایم (نه قوی)
-
نیاسینامید اگر تحمل دارید
-
مرطوب کننده سبک غیرکومدون زا
-
ضدآفتاب سبک
-
لایه بردار فقط اگر پوستتان پوسته و التهاب ندارد، و با فاصله
نقش تغذیه و سبک زندگی در مراقبت از پوست در زمستان
آب کافی، ولی نه وسواس
کم آبی بدن روی پوست اثر میگذارد، اما همه چیز با «آب زیاد» حل نمیشود. رطوبت محیط و روتین درست مهمتر است.
خواب و استرس
استرس و کم خوابی، التهاب را بالا میبرد و پوست زمستانی را حساستر میکند.
سیگار و ویپ
اگر اهل سیگار یا ویپ هستید، ترمیم پوست کندتر میشود و خشکی و تیرگی بیشتر میماند. این را جدی بگیرید.
چه زمانی باید برای مراقبت از پوست در زمستان به پزشک مراجعه کنید؟
اگر یکی از اینها را دارید، فقط با کرم بازی نکنید:
-
قرمزی و پوسته شدید که بیشتر از دو هفته مانده
-
ترکهای دردناک و خونریزی
-
خارش شدید
-
بدتر شدن ناگهانی جوشها
-
سوزش دائمی با محصولات ساده
گاهی لازم است تشخیص دقیق بدهیم، چون هر قرمزی زمستانی «خشکی» نیست.
جمعبندی
مراقبت از پوست در زمستان یعنی بازی با اصول:
شستشوی ملایم، رطوبت رسانی هوشمند، قفل کردن رطوبت، و محافظت با ضدآفتاب. اگر پوستتان میسوزد یا پوسته میدهد، اول سد دفاعی را ترمیم کنید، بعد سراغ فعالها بروید.
اگر دوست دارید روتین فعلی شما را دقیق بررسی کنم و نسخه زمستانی مخصوص پوست خودتان را داشته باشید، میتوانید برای مشاوره اقدام کنید تا تصمیمتان کاملا آگاهانه و مطابق نیاز پوستتان باشد.
منابع علمی
-
Journal of the American Academy of Dermatology (مطالعات مرتبط با سد دفاعی پوست و درماتیت در فصل سرما)
-
British Journal of Dermatology (شواهد درباره خشکی پوست و اثر عوامل محیطی)
-
International Journal of Cosmetic Science (فرمولاسیون مرطوب کنندهها و نقش سرامیدها)
-
Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology (مرورهای بالینی درباره روتینهای مراقبتی و تحمل پذیری پوست حساس)
