اگر برای درمان آکنه شدید، پزشک برای شما آکوتان یا همان ایزوترتینوئین تجویز کرده و حالا نگران کبدتان هستید، پاسخ کوتاه و شفاف این است: داروی آکوتان معمولا موجب از بین رفتن کبد نمیشود، اما میتواند در برخی افراد باعث تغییر موقت آنزیمهای کبدی و چربی خون شود. به همین دلیل مصرف آن باید حتما تحت نظر پزشک، با آزمایشهای دورهای و پرهیز از مصرف خودسرانه انجام شود.
در واقع، نگرانی درباره کبد کاملا قابل درک است. آکوتان دارویی معمولی برای جوشهای ساده نیست. این دارو معمولا زمانی تجویز میشود که آکنه شدید، مقاوم، دردناک، کیستی یا مستعد ایجاد جای جوش باشد. به همین دلیل هم پزشک قبل و حین مصرف آن، آزمایش خون، بررسی عملکرد کبد، بررسی چربی خون و ارزیابی وضعیت عمومی بیمار را در نظر میگیرد.
داروی آکوتان چیست و چرا مصرف میشود؟
آکوتان نام تجاری شناختهشده دارویی به نام ایزوترتینوئین است. ایزوترتینوئین از مشتقات ویتامین A محسوب میشود و در گروه رتینوئیدها قرار دارد. این دارو به صورت کپسول خوراکی مصرف میشود و معمولا برای درمان آکنههای شدید، مقاوم به درمان، کیستی، ملتهب یا آکنههایی که احتمال ایجاد اسکار و فرورفتگی پوستی دارند، تجویز میشود.
آکوتان روی چند عامل اصلی ایجاد آکنه اثر میگذارد:
- کاهش فعالیت غدد چربی پوست
- کاهش تولید سبوم یا چربی اضافه پوست
- کمک به کاهش انسداد منافذ
- کاهش التهاب مرتبط با آکنه
- کاهش شرایط مناسب برای رشد عوامل تشدیدکننده آکنه
به همین دلیل، آکوتان در بسیاری از بیماران میتواند تغییر قابل توجهی در روند آکنه ایجاد کند. با این حال، به دلیل اثرات گستردهای که روی بدن دارد، مصرف آن باید کاملا کنترلشده باشد.
داروی آکوتان چگونه عمل میکند؟
ایزوترتینوئین یک رتینوئید است که با کاهش تولید چربی حتی پس از توقف استفاده از آن، به انسداد منافذ پوست شما کمک میکند. این دارو که به صورت خوراکی مصرف میشود، آکنه را در سراسر بدن ازجمله پشت، گردن و سینه درمان مینماید. در حالی که نمیتوان قول درمان کامل را داد، اما اکثریت قریب به اتفاق بیماران برای همیشه از شر آکنههای شدید راحت خواهند شد.
مصرف این دارو با دوز قوی، خطر بروز عوارض جانبی جدی مانند آسیب به کبد را در پی دارد. آکوتان دارویی است که مصرف آن باید تحت نظارت دقیق پزشک قرار گیرد. اگرچه مصرف این دارو برای اکثر افراد بیخطر است، اما بیماران برای نظارت بر سلامت خود باید ماهانه توسط پزشک خود مورد معاینه قرار گیرند.
برخی از بیماران برای از بین بردن آکنههای خود به چرخه دوم مصرف ایزوترتینوئین هم نیاز دارند. یک سقف دوز همیشگی برای مصرف این دارو وجود دارد. بنابراین پزشکان توصیه میکنند با یک متخصص پوست دارای مجوز معتبر مشورت نمایید تا در محدوده مجاز مصرف این دارو باقی بمانید. اکثر آکنههای بیماران پس از چهار تا پنج ماه درمان با آکوتان از بین میروند، اگرچه برخی از آنها به دور دوم نیاز دارند. به طور کلی، از هر 500 نفر فقط یک نفر نوعی از آکنه را تجربه میکند که به طور چشمگیری بدتر و حادتر میشود.
چرا آکوتان برای همه جوشها تجویز نمیشود؟
آکوتان معمولا انتخاب اول برای جوشهای خفیف نیست. پزشک زمانی به سراغ آن میرود که درمانهایی مثل داروهای موضعی، آنتیبیوتیکها یا روشهای دیگر پاسخ کافی نداده باشند یا شدت آکنه از ابتدا بالا باشد.
آکوتان معمولا در این شرایط تجویز میشود:
- آکنه کیستی و دردناک
- آکنه مقاوم به درمانهای رایج
- آکنه همراه با اسکار یا احتمال بالای اسکار
- آکنه گسترده در صورت، سینه، شانه یا پشت
- آکنهای که روی کیفیت زندگی و اعتماد به نفس فرد اثر گذاشته است
بیشتر بخوانید: آکوتان چیست؟ همه چیز درباره آکوتان
عوارض کبدی داروی آکوتان
مصرف آکوتان ممکن است منجر به نتایج بالاتر از حالت استاندار در تستهای مربوط به عملکرد کبد شود. ناهنجاریهای کبدی میتوانند در 15 درصد از افراد مصرفکننده این دارو رخ دهند. چراکه ایزوترتینوئین ممکن است آمینوترانسفراز سرم را افزایش دهد که میتواند نشانگر آسیب کبدی باشد.
هیچ دلیل شناخته شدهای وجود ندارد که چرا مصرف ایزوترتینوئین میتواند آمینوترانسفراز سرم را افزایش دهد. اما مصرف این دارو با دوزهای بالا ممکن است اثر سمی روی کبد بر جای بگذارد. با این حال، به ندرت پیش میآید که مصرف آکوتان به ایجاد نتایج غیرطبیعی بسیار بالا در آزمایش کبد منجر شود. همچنین به ندرت دیده شده است که این دارو به کبد افراد آسیب دائمی بزند.
از سوی دیگر، نتایج غیرطبیعی آزمایش کبد در افراد مصرفکننده داروی آکوتان معمولا موقتی خواهند بود. همچنین این نتایج غیرطبیعی به احتمال زیاد در زمانی که افراد هنوز در حال مصرف این دارو مصرف هستند، برطرف خواهند شد. به عبارت دیگر، این نتایج غیرطبیعی آزمایش کبد معمولا به هیچگونه آسیب دائمی روی کبد فرد منتهی نمیشوند.
آیا هر افزایش آنزیم کبدی خطرناک است؟
خیر. همه افزایشها به یک اندازه مهم نیستند. بعضی تغییرات خفیف هستند و با ادامه پایش، بدون آسیب ماندگار برطرف میشوند. اما اگر افزایش آنزیمها قابل توجه باشد یا علائمی مثل زردی، درد سمت راست شکم، تهوع شدید یا بیحالی غیرعادی ایجاد شود، پزشک باید سریعتر تصمیمگیری کند.
بیشتر بخوانید: آیا بیماری ویتیلیگو یک بیماری خود ایمنی است؟
محافظت از کبد هنگام مصرف داروی آکوتان
حفاظت از کبد فقط به آزمایش خلاصه نمیشود. سبک زندگی و رعایت نکات روزمره هم بسیار مهم است.
راهکارهای مهم برای مراقبت از کبد در زمان مصرف آکوتان
- دارو را فقط طبق نسخه مصرف کنید
- از مصرف خودسرانه مکملها و داروهای دیگر پرهیز کنید
- از مصرف الکل خودداری کنید
- آزمایشهای دورهای را به تعویق نیندازید
- هر علامت غیرعادی را سریع گزارش دهید
- رژیم غذایی متعادل داشته باشید
- در صورت داشتن سابقه کبد چرب، موضوع را پنهان نکنید
علائم هشداردهندهای که باید جدی گرفته شوند
در بسیاری از افراد، تغییرات کبدی فقط در آزمایش دیده میشود. اما اگر علائم زیر ایجاد شد، باید سریع با پزشک تماس بگیرید:
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشم
- درد یا سنگینی در سمت راست و بالای شکم
- تهوع شدید یا مداوم
- خستگی غیرعادی
- تیره شدن ادرار
- کاهش اشتها به شکل محسوس
چه زمانی ممکن است پزشک دارو را قطع کند؟
پزشک ممکن است در شرایط زیر درمان را متوقف یا دوز را بازبینی کند:
- افزایش قابل توجه آنزیمهای کبدی
- بروز علائم هشدار کبدی
- نامناسب بودن ادامه درمان با توجه به آزمایشها
- ایجاد عوارضی که از منافع درمان بیشتر شوند
سایر عوارض جانبی داروی آکوتان
شایعترین عارضه جانبی ایزوترتینوئین را باید خشکی پوست و به ویژه خشکی لبها دانست. این دارو همچنین میتواند باعث خشکی دهان، بینی، چشمها و همچنین افزایش حساسیت به نور خورشید شود. اقداماتی مانند استفاده از کرم ضد آفتاب در هنگام مصرف آکوتان برای محافظت از پوست در برابر نور خورشید مفید خواهد بود.
همچنین به دلیل افزایش حساسیت پوست باید حداقل تا 6 ماه پس از قطع مصرف دارو از برخی اقدامات پوستی مانند اپیلاسیون، درم ابریژن و لیزر درمانی اجتناب شود. مصرف آکوتان برای افراد باردار یا در آستانه باردار شدن نیز مناسب نیست. سایر عوارض جانبی احتمالی مصرف داروی آکوتان به شرح زیر هستند.
- افزایش سطح تری گلیسیرید و کلسترول
- افزایش سطح التهاب
- خارش
- تحریک یا شکنندگی پوست
- خونریزی بینی
- نازک شدن مو
- عفونتهای پوستی
- کهیر
- درد استخوان یا مفصل
- درد عضلات
- بیماری Forestier
- کاهش بینایی و شنوایی
- پانکراتیت
- افزایش فشار داخل جمجمه
- افسردگی و افکار یا رفتارهای خودکشی
چه عواملی میتوانند خطر عوارض کبدی آکوتان را بیشتر کنند؟
همه افراد در یک سطح از ریسک قرار ندارند. بعضی عوامل میتوانند حساسیت بدن را نسبت به عوارض کبدی بیشتر کنند.
عوامل مهم افزایشدهنده ریسک
- سابقه بیماری کبدی
- مصرف همزمان الکل
- چربی خون بالا
- مصرف داروهای دیگر که بر کبد اثر میگذارند
- مصرف خودسرانه دوزهای نامناسب
- نداشتن پیگیری آزمایشگاهی منظم
- اضافه وزن یا کبد چرب در برخی بیماران
آیا آکوتان، دارویی تایید شده است؟
داروی آکوتان اکنون تحت نامهای مختلفی ازجمله Absorica، Claravis، Amnesteem و Zenatane به بازار عرضه میشود. همانطور که گفتیم، آکوتان (Accutane) نام تجاری داروی ایزوترتینوئین است. این دارو توسط سازمان غذا و داروی ایالاتمتحده (FDA) تایید شده است، اما اغلب به عنوان آخرین راهحل برای درمان آکنه مورد استفاده قرار میگیرد.
قبل از شروع آکوتان چه آزمایشهایی اهمیت دارند؟
اگر بخواهیم به شکل مسئولانه به سوال آیا داروی آکوتان موجب از بین رفتن کبد می شود؟ آیا استفاده از داروی آکوتان مورد تأیید است؟ پاسخ دهیم، باید بر موضوع آزمایشها تاکید کنیم. شروع درمان بدون بررسی اولیه، کار درستی نیست.
آزمایشها و ارزیابیهای رایج قبل از شروع درمان
- آزمایش عملکرد کبد
- بررسی چربی خون
- بررسی وضعیت عمومی سلامت
- ارزیابی داروهای مصرفی
- بررسی سابقه بیماریهای زمینهای
- در صورت نیاز، آزمایشهای تکمیلی به تشخیص پزشک
پزشک بر اساس نتایج این ارزیابیها مشخص میکند که آیا آکوتان برای شما انتخاب مناسبی هست یا نه.
بیشتر بخوانید: آیا تزریق ژل یا بوتاکس بر تشدید بیماری لیکن پلان تأثیر دارد؟
جمعبندی
اگر هنوز این سوال در ذهن شماست که آیا داروی آکوتان موجب از بین رفتن کبد می شود؟ آیا استفاده از داروی آکوتان مورد تأیید است؟ باید جمعبندی را اینطور بخوانید:
- آکوتان یا ایزوترتینوئین دارویی مورد تأیید برای درمان برخی موارد آکنه شدید است
- این دارو معمولا باعث از بین رفتن کبد نمیشود
- با این حال میتواند در بعضی افراد باعث تغییر در آنزیمهای کبدی شود
- به همین دلیل مصرف آن باید حتما تحت نظر پزشک و همراه با آزمایشهای منظم باشد
- مصرف خودسرانه، بیتوجهی به آزمایشها و پنهان کردن سابقه بیماری میتواند تصمیم درمانی را پرخطر کند
در نتیجه، نه باید از آکوتان بیدلیل ترسید و نه باید آن را ساده و بدون نظارت مصرف کرد. تصمیم درست، تصمیمی است که بر پایه تشخیص دقیق، ارزیابی آزمایشگاهی و پیگیری علمی گرفته شود. اگر آکنه شدید دارید و درباره آکوتان مردد هستید، مشاوره تخصصی میتواند مسیر درمان شما را بسیار روشنتر کند.
سوالات متداول
آیا اگر آزمایش کبد من قبل از شروع آکوتان کمی غیرطبیعی باشد، مصرف دارو کاملا ممنوع است؟
نه همیشه. خفیف بودن یا مهم بودن تغییرات آزمایش به نوع عدد، سابقه پزشکی، وجود کبد چرب، داروهای همزمان و نظر پزشک بستگی دارد. در بعضی افراد ممکن است ابتدا لازم باشد علت اختلال بررسی شود و سپس درباره شروع درمان تصمیمگیری شود.
آیا بعد از پایان دوره آکوتان لازم است دوباره آزمایش کبد بدهم؟
در بسیاری از موارد، پزشک بر اساس روند آزمایشها در طول درمان تصمیم میگیرد که آیا بعد از پایان دوره هم آزمایش مجدد لازم هست یا نه. اگر در حین درمان تغییرات آزمایشگاهی وجود داشته باشد، پیگیری بعد از اتمام دوره اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا رژیم غذایی خاصی میتواند خطر عوارض کبدی آکوتان را کمتر کند؟
رژیم غذایی به تنهایی جایگزین آزمایش و نظارت پزشکی نیست، اما تغذیه متعادل، پرهیز از مصرف الکل، توجه به وزن، کاهش خوراکیهای بسیار چرب و رعایت توصیههای پزشک میتواند به حفظ سلامت عمومی و حمایت از کبد کمک کند.
اگر قبلا یک دوره آکوتان مصرف کرده باشم، برای شروع دوره دوم خطر کبدی بیشتر میشود؟
لزوما نه، اما دوره دوم باید با بررسی کامل سابقه درمان قبلی، نتایج آزمایشها، پاسخ پوستی و شرایط فعلی شما تصمیمگیری شود. در بعضی بیماران دوره دوم کاملا قابل بررسی است، اما تصمیم آن باید فردی و پزشکی باشد.
منابع: medicalnewstoday، singlecare
