ویتیلیگو چیست؟ اگر بخواهیم خیلی روشن و کوتاه پاسخ بدهیم، ویتیلیگو یک بیماری پوستی است که در آن سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست دچار اختلال میشوند یا از بین میروند و در نتیجه، لکههای سفید یا روشنتر از رنگ طبیعی پوست روی بخشهای مختلف بدن ظاهر میشود. این لکهها ممکن است کوچک یا گسترده باشند، به تدریج بیشتر شوند یا در برخی افراد برای مدتی ثابت بمانند. اگر اکنون با تغییر رنگ پوست خود روبهرو شدهاید و این سوال برایتان پیش آمده که آیا بیماری من همان ویتیلیگو است، باید بدانید که تشخیص دقیق فقط با بررسی پزشک امکانپذیر است، اما شناخت نشانهها و الگوی این بیماری میتواند به شما کمک کند زودتر و درستتر برای ارزیابی اقدام کنید.
خیلی از افراد وقتی برای اولین بار یک لکه روشن روی دست، صورت، اطراف لب، دور چشم یا بخشهای دیگر بدن میبینند، دچار نگرانی میشوند. بعضیها فکر میکنند این تغییر رنگ ناشی از قارچ پوستی است، بعضیها آن را به آفتاب، استرس یا کمبود ویتامین ربط میدهند و برخی هم از همان ابتدا نگران ویتیلیگو میشوند. واقعیت این است که همه لکههای روشن پوستی ویتیلیگو نیستند، اما هر لکهای هم نباید نادیده گرفته شود. چون هرچه علت زودتر مشخص شود، مسیر پیگیری و درمان هم دقیقتر خواهد بود.
در کلینیک گیتا تلاش ما این است که مراجعهکننده فقط یک پاسخ کلی نگیرد، بلکه با درک درست از وضعیت پوست خود، تفاوت بین بیماریها و روشهای تشخیص، بتواند با آرامش بیشتری تصمیم بگیرد. به همین دلیل در این مقاله به صورت کامل و صادقانه بررسی میکنیم که ویتیلیگو چیست، چه علائمی دارد، کدام نواحی بیشتر درگیر میشوند، علتهای احتمالی آن چیست، آیا بیماری من همان ویتیلیگو است و پزشک چگونه آن را تشخیص میدهد.
ویتیلیگو چیست و چگونه باعث تغییر رنگ پوست میشود؟
برای درک اینکه ویتیلیگو چیست، باید ابتدا نقش ملانین را بشناسیم. رنگ طبیعی پوست، مو و بخشی از بافتهای بدن به مادهای به نام ملانین وابسته است. ملانین توسط سلولهایی به نام ملانوسیت تولید میشود. در بیماری ویتیلیگو، این سلولها عملکرد طبیعی خود را از دست میدهند یا تخریب میشوند و در نتیجه، بخشی از پوست دیگر رنگ طبیعی خود را حفظ نمیکند.
این تغییر رنگ معمولا به شکل لکههای سفید یا روشنتر از پوست اطراف دیده میشود. در بعضی افراد فقط چند ناحیه کوچک درگیر است، اما در برخی دیگر، لکهها به مرور گسترش پیدا میکنند. شدت بیماری، سرعت پیشرفت و محل درگیری در همه افراد یکسان نیست. به همین دلیل وقتی فرد میپرسد ویتیلیگو چیست یا آیا بیماری من همان ویتیلیگو است، پاسخ دقیق فقط با دیدن ظاهر ضایعات، بررسی شرح حال و گاهی استفاده از ابزار تشخیصی ممکن میشود.
آیا بیماری من همان ویتیلیگو است؟
این سوال، یکی از مهمترین دغدغههای افرادی است که متوجه تغییر رنگ پوست خود شدهاند. اگر شما هم با لکههای روشن روی پوست مواجه شدهاید، لازم است چند نکته را در نظر بگیرید.
ویتیلیگو معمولا چه ظاهری دارد؟
در بسیاری از موارد، ویتیلیگو به صورت لکههای روشن با مرز نسبتاً مشخص ظاهر میشود. این لکهها ممکن است ابتدا کوچک باشند و بعد به مرور بزرگتر شوند. گاهی دو سمت بدن را به شکل تقریبا متقارن درگیر میکنند و گاهی فقط در یک سمت یا یک ناحیه محدود باقی میمانند.
آیا همه لکههای سفید، ویتیلیگو هستند؟
خیر. همه لکههای روشن یا سفید روی پوست به معنای ویتیلیگو نیستند. بعضی از مشکلات پوستی مانند عفونتهای قارچی، پیتیریازیس ورسیکالر، کاهش رنگ بعد از التهاب، برخی بیماریهای خودایمنی دیگر یا حتی جای زخم میتوانند ظاهری شبیه به ویتیلیگو ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص بر اساس حدس شخصی کافی نیست.
چه زمانی احتمال ویتیلیگو بیشتر مطرح میشود؟
اگر لکهها در اطراف چشم، دهان، دستها، انگشتان، مچ، آرنج، زانو، ناحیه تناسلی یا زیر بغل ظاهر شده باشند، اگر موهای روی آن ناحیه نیز روشن یا سفید شده باشد، یا اگر سابقه بیماریهای خودایمنی در خودتان یا خانواده وجود داشته باشد، احتمال بررسی ویتیلیگو بیشتر میشود. البته اینها به معنی تشخیص قطعی نیستند، اما اهمیت مراجعه به پزشک را بیشتر میکنند.
انواع بیماری ویتیلیگو
این بیماری میتواند انواع مختلفی داشته باشد که به شرح زیر هستند:
یونیورسال: در این نوع تقریبا تمام سطوح پوست دچار تغییر رنگ میشود.
ژنرالیزه (غیرسگمنتال): در نوع ژنرالیزه، بسیاری از قسمتهای بدن دچار تغییر رنگ خواهند شد. نوع ژنرالیزه شایعترین نوع از این بیماری است که از هر ۱۰ نفر مبتلا به ویتیلیگو ۹ نفر دچار این نوع میشوند. در نوع ژنرالیزه این بیماری، لکههای تغییر رنگ یافته اغلب بهطور مشابه و متقارن در قسمتهای مختلف بدن پیشرفت میکنند. این لکهها بیشتر در بازوها، پشت دستها، زانو، آرنج، پاها و پوست اطراف منافذ بدن مانند چشم به وجود میآید.
سگمنتال: نوع سگمنتال معمولا در سنین پایینتر رخ میدهد و فقط یک طرف یا قسمتی از بدن را شامل میشود. این نوع عموما طی یک یا دو سال پیشرفت میکند و سپس متوقف میشود.
موضعی: در این نوع از بیماری فقط یک یا چند قسمت از بدن درگیر خواهند شد.
ویتیلیگو چگونه باعث از بین رفتن رنگ پوست میشود؟
به طور معمول رنگ مو و پوست توسط ملانین تعیین میشود. این بیماری پوستی زمانی اتفاق میافتد که سلولهای تولیدکننده ملانین میمیرند یا از کار میافتند. در واقع این بیماری، افراد با انواع پوست را میتواند تحت تاثیر قرار دهد؛ اما در افراد با پوست تیره، مشهودتر است.
این بیماری مسری نیست و باعث به خطر افتادن زندگی فرد نمیشود. درمان آن نیز ممکن است رنگ طبیعی را به پوست آسیبدیده بازگرداند؛ اما همیشگی نیست و ممکن است مجددا عود کند.
عوارض بیماری ویتیلیگو
این بیماری پوستی گاهی اوقات میتواند مشکلات دیگری ایجاد کند که در ادامه به برخی از آنها اشاره شده است:
- به دلیل کمبود ملانین، پوست شما در برابر اثرات نور خورشید آسیبپذیرتر میشود. برای جلوگیری از آفتابسوختگی حتما از یک کرم ضد آفتاب قوی استفاده نمایید.
- این بیماری ممکن است با مشکلات چشمی مانند التهاب عنبیه، التهاب لایه میانی چشم و از دست دادن جزئی شنوایی (هیپواکوزیس) همراه باشد.
- مشکلات مربوط به اعتماد به نفس در افراد مبتلا به آن رایج است، بهخصوص اگر قسمتهای قابل مشاهده پوست را تحت تاثیر قرار دهد.
بیشتر بخوانید: آکوتان چیست؟ همه چیز درباره آکوتان
آیا ویتیلیگو خطرناک است؟
ویتیلیگو معمولا بیماری تهدیدکننده زندگی نیست و مسری هم نیست. یعنی از تماس با فرد مبتلا منتقل نمیشود. این موضوع بسیار مهم است، چون برخی افراد به اشتباه تصور میکنند این بیماری واگیردار است. با این حال، اینکه ویتیلیگو خطرناک نیست به این معنی نیست که اهمیت ندارد.
حساسیت بیشتر پوست به آفتاب
چون ملانین در نواحی درگیر کاهش پیدا میکند، پوست نسبت به نور خورشید آسیبپذیرتر میشود و احتمال آفتابسوختگی بیشتر خواهد بود.
تاثیر روانی و اجتماعی
برای بسیاری از بیماران، اصلیترین فشار بیماری مربوط به ظاهر پوست، اعتماد به نفس، احساس متفاوت بودن یا نگرانی از نگاه دیگران است. این موضوع به ویژه زمانی پررنگتر میشود که صورت یا دستها درگیر باشند.
احتمال همراهی با برخی بیماریهای دیگر
در بعضی افراد، ویتیلیگو با مشکلاتی مانند اختلالات تیروئید، برخی بیماریهای خودایمنی، مشکلات چشمی یا به ندرت تغییرات شنوایی همراه است. به همین دلیل ارزیابی کامل اهمیت دارد.
علائم بیماری
علائم این بیماری عبارتند از:
- از دست دادن تکهتکه رنگ پوست که معمولا ابتدا در دستها، صورت و نواحی اطراف بدن و اندام تناسلی ظاهر میشود.
- سفید شدن زودرس موهای سر، مژهها، ابروها یا ریشها.
- از دست دادن رنگ در بافتهایی که داخل دهان و بینی را پوشاندهاند (غشاهای مخاطی).
نواحی پوست که تحت تاثیر ویتیلیگو قرار میگیرند
مناطقی از پوست که بیشتر تحت تاثیر این بیماری قرار میگیرند، عبارتند از:
- دهان و چشم
- انگشتان و مچ دست
- زیر بغل
- کشاله ران
- اندام تناسلی
- داخل دهان
- روی پوست سر
بیشتر بخوانید: کاشت ابرو مردانه چگونه انجام میشود و چه مزایایی دارد؟
علت به وجود آمدن ویتیلیگو
همان طور که گفته شد، این بیماری زمانی رخ میدهد که سلولهای تولیدکننده رنگدانه (ملانوسیتها) میمیرند یا تولید ملانین را متوقف میکنند. دقیقا مشخص نیست که چه چیزی باعث از کار افتادن یا مرگ این سلولها میشود. با این حال، وقوع بیماری میتواند به عوامل زیر مرتبط باشد:
اختلال در سیستم ایمنی (شرایط خود ایمنی):
تصور میشود که ویتیلیگو غیر سگمنتال، یک بیماری خود ایمنی باشد. در این شرایط، سیستم ایمنی بدن به درستی کار نمیکند. به عبارت دیگر، سیستم ایمنی به جای حمله به سلولهای خارجی مانند ویروسها، به سلولها و بافتهای سالم بدن حمله میکنند. بنابراین اگر نوع غیر سگمنتال این بیماری را دارید، سیستم ایمنی بدن شما سلولهای ملانوسیت پوستی را که ملانین میسازند، از بین میبرد. این بیماری همچنین با سایر بیماریهای خود ایمنی مانند پرکاری تیروئید همراه است. اما همه افراد مبتلا به این بیماری، به این شرایط مبتلا نمیشوند.
سابقه خانوادگی (وراثت):
از دیگر عوامل موثر در ابتلا به این بیماری پوستی، وراثت است. در این حالت امکان دارد سایر اعضای خانواده شما به آن مبتلا شده یا سابقه ابتلا به سایر بیماریهای خود ایمنی را داشته باشند. به عنوان مثال، اگر یکی از والدین شما کمخونی خطرناک داشته باشد (یک بیماری خود ایمنی که معده را تحت تاثیر قرار میدهد)، شما ممکن است یک بیماری خود ایمنی دیگر داشته باشید. به طور کلی، این افراد تغییرات خاصی در ژنهای خود دارند که به نوع غیر سگمنتال ویتیلیگو مرتبط است.
مواد شیمیایی عصبی:
تصور میشود که این بیماری ناشی از مواد شیمیایی آزادشده از انتهای عصب در پوست باشد. این مواد شیمیایی برای سلولهای ملانوسیت پوست، سمی هستند.
محرکها:
محرکهایی مانند استرس، آفتابسوختگی شدید، عارضههای پوستی که در اثر تماس با یک ماده شیمیایی به وجود میآیند و اتفاقات استرسزا مانند زایمان، میتوانند از جمله عوامل ابتلا به این بیماری باشند.
تشخیص توسط پزشک
پزشک پس از بررسی نواحی آسیبدیده پوست، قادر به تشخیص ویتیلیگو خواهد بود. او برای تشخیص این بیماری از روشهای مختلفی میتواند استفاده کند که عبارتند از:
خود اظهاری
برای خوداظهاری در خصوص این بیماری، احتمالا برخی از سوالات زیر از شما پرسیده میشوند:
- آیا سابقه این بیماری در خانواده شما وجود دارد؟
- آیا سابقه سایر بیماریهای خود ایمنی در خانواده شما وجود دارد؟
- آیا پوست شما به راحتی زیر نور خورشید برنزه میشود یا میسوزد؟
- نواحی تغییر رنگ یافته بدون درمان بهتر شدهاند یا اینکه بدتر میشوند؟
- قبلا کدام یک از روشهای درمانی را امتحان کردهاید؟
لامپ وود
پزشک ممکن است برای تشخیص ویتیلیگو از یک لامپ فرابنفش (UV) به نام لامپ وود استفاده کند تا پوست شما را با جزئیات بیشتری بررسی کند. در این حالت، شما باید در یک اتاق تاریک باشید و سپس لامپ در فاصله ۱۰ تا ۱۳ سانتیمتری از پوست شما قرار میگیرد. لکههای پوستی ناشی از این بیماری، در زیر نور فرابنفش راحتتر دیده میشوند. این موضوع به پزشک کمک میکند تا این بیماری را از سایر بیماریهای پوستی مانند پیتریازیس ورسیکالر تشخیص دهد.
سایر شرایط خود ایمنی
ممکن است بررسی شود، آیا علائمی دارید که میتوانند نشاندهنده یک بیماری خود ایمنی باشند یا خیر. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- خستگی و کمبود انرژی که ممکن است نشانهای از بیماری آدیسون باشد.
- تشنگی و نیاز به دفع مکرر ادرار که ممکن است نشانه دیابت باشد.
- همچنین ممکن است برای بررسی میزان عملکرد غده تیروئید به آزمایش خون نیاز پیدا شود.
جمعبندی
اگر بخواهیم در یک نتیجهگیری روشن بگوییم ویتیلیگو چیست، باید آن را بیماریای بدانیم که در آن رنگ طبیعی بخشی از پوست به دلیل اختلال در سلولهای تولیدکننده ملانین از بین میرود و لکههای روشن یا سفید ظاهر میشود. این بیماری مسری نیست و معمولا زندگی فرد را تهدید نمیکند، اما میتواند از نظر ظاهری، روانی و حتی مراقبتهای روزمره اهمیت زیادی داشته باشد. اگر این سوال برای شما مطرح است که آیا بیماری من همان ویتیلیگو است، پاسخ قطعی فقط با معاینه و ارزیابی پزشک ممکن میشود، چون همه لکههای سفید پوستی ویتیلیگو نیستند.
نکته مهم این است که هرگونه تغییر رنگ جدید روی پوست را نباید بیاهمیت دانست و نباید هم بدون تشخیص، نام بیماری روی آن گذاشت. مراجعه بهموقع، شناخت درست علت و پرهیز از درمانهای خودسرانه میتواند به تصمیمگیری دقیقتر و پیگیری مناسبتر کمک کند. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با چنین تغییری در پوست مواجه شدهاید، بررسی تخصصی میتواند اولین قدم آرامشبخش و درست باشد.
منابع: mayoclinic، nhs



